De zonne-energie revolutie is pas net begonnen, maar laat zich nu al hard gelden. Er zijn veel redenen waarom de opwekking van elektriciteit uit zonlicht blijvend zal groeien. In dit stuk tien belangrijke argumenten en trends die het ‘waarom’ verklaren.

by Edwin Koot


1. De wereldmarkt verbreedt en blijft groeien

Een aantal feiten en cijfers op een rijtje voor het perspectief:

2010:

  • De markt wordt gedomineerd door Duitsland, wat in zijn eentje 50% van het wereldwijde markt voor rekening neemt

  • 3 landen plaatsen meer dan 1 GigaWatt (= 4 miljoen zonnepanelen)

2013:

2014:

2018:

2030:

  • De International Energy Agency - ooit opgericht door de ‘ olielanden’ - verwacht dat in 2030 dat meer dan 5% van de mondiale electriciteitsvraag door PV wordt gedekt, tegen 0.85% in 2013.


2. Zonne-energie wordt nog steeds goedkoper

Wie had gedacht dat anno 2014 al zonnestroom geproduceerd zou kunnen worden voor 7 dollarcent per kiloWattuur? Dat is een kostprijs die kan concurreren met de productiekosten voor stroom uit kolen of kernenergie. Toegegeven, het betreft zonnestroom opgewekt in ‘Sunny California’, maar ook in Nederland is zonne-energie voor een gemiddeld huishouden goedkoper dan stroom van het net zonder enige vorm van subsidie.

De kosten voor zonnepanelen zijn in 2013 wederom afgenomen en de daling zal voorlopig continueren. Zo voorspelde één van de grootste zonnepanelen-fabrikanten, het Amerikaanse First Solar, dat haar productiekosten in de loop naar 2018 nog eens zullen halveren. Nog belangrijker is dat de kosten voor complete zonnestroom-systemen blijven dalen. Waarom? Niet alleen de kosten van de zonnepanelen, maar ook die van de overige componenten (zoals omvormers) nemen af. Daarnaast leidt de toenemende efficiëntie van bedrijven in de installatie van PV systemen tot lagere kosten. Wanneer een installateur niet tientallen maar honderden daken per jaar vol legt met panelen, nemen de overheadkosten per systeem af.  De IEA denkt dat de productiekosten van een kWh zonnestroom kunnen dalen tot $0,045/kWh in 2050, maar dezelfde organisatie denkt dat $0,07 mogelijk is per 2030, en dat doel is dus l in 2014 gehaald.

Met schaalgrootte nemen ook de kosten voor financiering af. En anders dan men vaak denkt, zijn die straks meer bepalend dan de kosten van de zonnepanelen.


3. Mensen willen zonne-energie

Afgelopen jaar zijn in Nederland 101.000 nieuwe PV systemen geplaatst. Vooral onder huishoudens is een ware revolutie gaande. Zelfs in de Verenigde Staten, door velen toch gezien als het domein van fossiel energiegebruik, willen mensen graag zonne-energie. Uit onderzoek blijkt dat zeven van de tien Amerikanen vinden dat de federale overheid meer zou moeten doen om Solar te ondersteunen. In heel Amerika zijn het afgelopen jaar 140.000 nieuwe PV systemen geplaatst. Afgezien van Califonia en Arizona, is het marktvolume in de andere Staten nog kleiner dan in Nederland.

Waarom willen mensen PV? Het is een combinatie van gevoel van onafhankelijkheid; financiële besparingsmogelijkheden; zekerheid over toekomstige energiekosten; wantrouwen jegens grote energiebedrijven; en groene dromen. Particuliere initiatieven schieten overal uit de grond. Van tennisvereniging tot lokale nieuwe zonne-energie coöperatie. En dat wordt overgenomen in de zakelijke markt: van agrariër tot Google. Europa en de USA lopen hierin voorop. Spoedig zullen andere continenten volgen, want de drijfveren zijn universeel. In absolute zin is Duitsland nog steeds marktleider, met meer dan 1,3 miljoen zonnestroom systemen. Maar de USA is pas net op stoom met 445.000 PV systemen op een totaal van 70 miljoen huishoudens. In China is de residentiële markt nog onontgonnen.  De marktpotentie is dus nog enorm.


4. Zonne-energie produceert piekstroom in een groeiende energiemarkt

Zonne-energie systemen produceren stroom wanneer de vraag het hoogst is: overdag en tijdens zonnige perioden (airco’s aan). ‘Vroeger’, we praten over ongeveer 5 jaar geleden, was elektriciteit ‘s zomers het duurst op de handelsmarkt voor energie in Duitsland. Nu leveren de ruim 150 miljoen zonnepanelen in dat land op zonnige dagen bijna 50% van alle gevraagde stroom en zijn de prijzen op de power exchange juist lager dan op andere dagen. Dat scheelt honderden miljoenen euro’s per jaar. Dat is niet gelijk voordelig voor energiebedrijven, die vroeger juist tijdens de piekuren veel geld verdienden. De vraag naar elektriciteit op piek en ander momenten zal wereldwijd alleen maar verder groeien. Volgens het ‘New Policies Scenario’ van de IEA, zal de wereldwijde vraag naar elektriciteit toenemen met meer dan 67% in de periode 2011-2035. In 2013 was de bijdrage van PV minder dan 1% van de mondiale elektriciteitsvraag.


5. Nieuwbouw gaat naar ‘energie-nul concepten’

De focus van de PV industrie was tot nu toe voornamelijk gericht op de meest gunstige bestaande daken. Nu zonne-energie in steeds meer markten al rendabel is zonder subsidies en de kostprijs nog verder daalt, is de toepassing bij nieuwbouw van woningen, gebouwen en bouwwerken een onvermijdelijke keuze. Het is hét moment om de afschrijving mee te laten lopen met die van het gebouw. Daarmee worden de productiekosten nog lager en ben je een dief van je eigen portemonnee als je het niet doet. Opdrachtgevers en architecten kiezen meer en meer voor energiezuinige en energie neutrale nieuwbouw. De markt voor nieuwbouw neemt wereldwijd alleen maar toe ten gevolge van toenemende wereldbevolking en door de groeiende welvaart in met name opkomende economiën. De EU heeft in Directive 2010/31/EU bepaald dat per 31 December 2020 alle nieuwe gebouwen bijna ‘zero-energy buildings’ zijn. En in de USA heeft Obama als doel gesteld dat 100% van alle nieuwe federale overheids gebouwen energie neutraal moeten zijn per 2030.


6. Power to the people: onafhankelijkheid en cooperaties

Er is zeker in Westerse landen een trend naar ‘onafhankelijkheid’. ´Power to the people´, meer transparantie en verminderde afhankelijkheid van grote instellingen. Niet alleen in de financiële sector (crowdfunding i.p.v. banken), maar ook in de energiesector. Nieuwe lokale energiecoöperaties bloeien op in vele landen, van de UK tot Nederland, Duitsland tot de USA, die kiezen voor samen op een eerlijke en transparante manier groene stroom opwekken. Samen op een eerlijke en schone manier energie opwekken. Met energieopslag in de nabije toekomst kan het streven naar onafhankelijkheid nog verder vorm krijgen. ´Los komen van grote instellingen en de overheid´ is iets dat steeds meer mensen aanspreekt. Diezelfde energiebedrijven bevinden zich daardoor volgens experts in een ‘energie doodsspiraal’. Met de toename van meer decentrale duurzame energietoepassing, neemt de vraag naar stroom uit conventionele kolen, nucleaire of gascentrales, af. De vaste kosten van deze centrales moeten dan door een steeds kleinere groep klanten worden gedragen en nemen derhalve toe, leidend tot een nog grotere vlucht van klanten naar de almaar goedkoper wordende duurzame energie.


7. De nieuwe revolutie van energie-opslag & EV’s

Hoewel de opslag van zonne-energie nog in de kinderschoenen staat, is er toch al een revolutie gaande. Kijk alleen maar naar de mobiele telefoon. Moderne Li-ion batterijen hebben twee maal de capaciteit per gewichtseenheid als de eerste commerciele versies die Sony verkocht in 1991 — plus ze zijn 10 keer goedkoper.En dit is nog maar een begin.  Energie-opslag is ‘the next big thing’ en een stimulator in de duurzame energie revolutie. De kosten voor opslag van energie gaan de komende jaren spectaculair dalen. Niet alleen door de telecom toepassingen, maar ook door de opmars van EV’s (electric Vehicles). De opslag van duurzame energie wordt zo goedkoop dat je als producent van zonnestroom zelf bepaalt wanneer je stroom zelf wilt gebruiken of terugleveren aan het net en dus ‘verkopen’  tegen de beste prijs.

De koppeling van PV met EV’s ligt voor de hand. Die link wordt ook gelegd door FastNed, het bedrijf dat in Nederland een netwerk van 200 ‘solar powered’ snellaadstations gaat aanleggen op strategische punten langs de Nederlandse snelwegen. Daarnaast legt EV-trendsetter Tesla zelf ook haar eigen netwerk van ‘Tesla Superchargers’ aan in Europa, natuurlijk mét PV op het dak.

De verwachting van de IEA (International Energy Agency) is dat er wereldwijd per 2020 meer dan 20 miljoen electric plug-in en hybride elektrische auto’s rondrijden. Als die puur op zonne-energie gaan rijden, vraagt dat alleen al honderden GigaWatts aan nieuw PV vermogen. En die ontwikkeling houdt niet op per 2020. Ook deze markt staat pas in de kinderschoenen.


8. Technologische vooruitgang

Zonne-energie is geen nieuwe technologie zoals velen denken, maar werd al in 1958 toegepast in satellieten en vanaf 1966 al op gebouwen. De technologie viert dit jaar haar 60-jarig jubileum sinds de ontdekking van de zonnecel. Het rendement van zonnepanelen neemt nog elk jaar toe, zoals ook auto’s nog elk jaar zuiniger worden. Het paneelrendement van de marktleider First Solar is sinds 2006 toegenomen van 9.5% naar nu 13.2%. Dat is een toename van 39%, terwijl in diezelfde periode de kosten van het paneel 55% zijn afgenomen. Hun roadmap voor 2017 voorziet in een paneel rendement van 18.1 tot 18.9 procent, terwijl op labschaal nu al een record van 20.4% is gehaald. Op technologisch vlak is dus het einde nog lang niet bereikt en in zicht. Theoretisch kan het zonnecel rendement nog veel hoger. In de huidige multi kristallijne silicium zonnepanelen zitten zonnecellen met een rendement van rond 20%, terwijl de beste cel in het research lab al 44% haalt. Die ‘toppers’ zijn alleen nog erg duur in productie en daarom meer geschikt voor de ruimtevaart. Niettemin zal de technologische vooruitgang doordruppelen in commerciële toepassingen, zoals ook de formule 1 een proeftuin is voor de automobiel industrie.

Niet alleen rondom de zonnecellen en -panelen worden belangrijke technologische stappen gemaakt, ook in de analyse, metingen en besturing (middels software) van zonne-energie installaties wordt veel winst geboekt. Niet voor niets neemt de bollebozen universiteit MIT uit Boston ‘Smart Solar Power’ op in haar Top 10 van ‘breakthrough technologies’ van 2014. Door zorgvuldige analyse van de schat aan informatie over het optimaal functioneren van zonne-energie systemen en geavanceerde artificiële intelligentie, kunnen er gedetailleerde voorspellingen en projecties gemaakt worden. Deze zorgen er voor dat zonne-energie systemen, daken en parken nog veel efficiënter kunnen werken en meer zullen opbrengen. Bovendien betekent het dat zonnestroom soepeler en in grotere hoeveelheid in het elektriciteitsnetwerk geïntegreerd kan worden


9. Subsidieloze tijdperk

In steeds meer markten heeft PV toepassing het grid-parity moment gepasseerd: zelf opgewekte zonnestroom is goedkoper dan elektriciteit uit het net. In westerse markten zonder subsidies, zoals Nederland, België en Italië is het voordeliger om te investeren in PV op je eigen dak dan geld op de bank te zetten. Deutsche Bank voorspelt daarom een tweede solar “solar gold-rush”. In rurale toepassingen is zonne-energie in vrijwel alle gevallen goedkoper dan elektriciteit uit dieselgeneratoren. Dit terwijl de prognose is dat alleen al deze dieselmarkt in 2018 boven de 40 miljard dollar uit komt. Wat staat de groei nu nog in de weg? Sommige landen en lobbies van energiebedrijven proberen angstvallig PV toepassing tegen te houden met bizarre regels, zoals in Spanje, een land waar PV al lang rendabel is. Personen die pv panelen op hun dak monteren, riskeren daar een boete van 30 miljoen euro…De energiebedrijven geraken namelijk in een ‘death spiral’. Hun omzet daalt door klanten die zelf zonnestroom opwekken, terwijl aan de andere kant de vaste kosten voor de bestaande fossiele energiecentrales over minder verkochte kilowatturen moeten worden verdeeld. Als gevolg van deze stijgende kosten zullen juist nog meer klanten investeren in zonne-energie. McKinsey omschrijft dit als “The disruptive potential of solar power”. Grote energiebedrijven hebben hun aandeel zien kelderen, wat weer hun financiële slagkracht aantast. RWE verloor 70% sinds 2008 en heeft nu besloten zich meer op Renewables te richten. De andere gigant E.On investeert mee in Sungevity, een van de PV marktleiders in de USA. Het draaien van het businessmodel van de energiereuzen richting de zon, betekent dat nog meer consumenten en bedrijven worden benaderd om te kiezen voor zonne-energie.


10. Financiële wereld zal PV omarmen

Naast de energiebedrijven ontdekken ook de grote investeerders steeds vaker de voordelen van zonne-energie als belegging. Businessweek rapporteerde recent dat de investeringen in zonne-energie in 2013 toenamen met 23%. Neem bijvoorbeeld ‘s werelds meest succesvolle belegger Warren Buffet. Zijn MidAmerican Energy company bood $1 billion aan obligaties tegen 5.375 procent rente om de helft van ‘s werelds grootste PV centrale in Californië te financieren. In totaal heeft Buffets bedrijf al meerdere miljarden geïnvesteerd in zonne-energie. Een andere voorloper en bekende investeerder in zonne-energie is Google. Waarom doen ze dat? Zonne-energie centrales zijn nog voorspelbaarder en constanter in opbrengst dan windmolens. En een voorspelbare ‘steady cashflow’ gedurende minimaal 20 jaar, daar houden (grote) investeerders van. Middels contracten met energiebedrijven (PPA’s) worden deals voor 20 jaar gesloten. Geen zorgen over opbrengsten, dreigende CO2 heffingen, onvermoede milieukosten, onzekere kosten voor fossiele brandstoffen. Zonnestroom kan op steeds meer plaatsen concurreren en kan met nauwelijks onderhoud functioneren voor lange tijd. En na 20 of 25 jaar vervang je de panelen gewoon voor nog goedkopere en meer efficiente exemplaren. Alle infrastructuur blijft bestaan en de motor wordt opgevoerd, resulterend in nog goedkopere stroom voor opnieuw 25 jaar. Pensioenfondsen zijn de volgende groep grote geldverstrekkers die zonne-energie gaan ontdekken. En dit grote geld draagt weer bij tot meer grote projecten, goedkopere financiering, goedkopere zonnestroom en nog meer investeerders.


Mijn conclusie: dit overzicht is zeker niet volledig. Maar zelfs zonder een dreiging van de eindigheid van fossiele bronnen zijn er voldoende argumenten om te zien dat de markt voor zonne-energie oneindig groot is en niet meer te stoppen.

 

Comment